على محمدى خراسانى

271

شرح منطق مظفر (فارسى)

ظفرى ، معادل آن در فارسى است كه : كس نخارد پشت من * جز ناخن انگشت من در كتاب : امثال الحكم » دهخدا ، مثل‌هاى مشهور و معروف بسيارى است كه در نزد همهء مردم جا افتاده و مورد قبول واقع شده ، اگرچه بيشتر مردم ريشهء آنها و اين‌كه از چه كسى اقتباس شده را نمىدانند . و . قضاياى فقهى و احكام شرعى كه مقلّدين از مجتهدين مىگيرند . مثلا غير مجتهد از فقيه جامع شرائط استفتاء مىكند و وى در جواب ، فتوا به وجوب يا حرمت و . . . مىدهد و مستفتى بدون درخواست دليل آن را قبول كرده و طبق آن عمل مىكند . مجموعهء اين‌گونه قضايا از مقبولات بوده و مقبولات از معتقدات است ، يعنى از امورى كه نه تنها موجب تأثيرى در نفس مىشود و از وهم و شك بالاتر مىرود بلكه موجب اعتقاد و تصديق مىگردد . حال برخى از آن‌ها موجب تصديق جزمى و قطعى است ، از قبيل سخنان پيامبر و معصومين عليه السّلام و برخى موجب ظن غالب ، اطمينان و سبب تصديق ظنى است . در هرحال منشأ اين تصديقات ، تقليد از غيرى است كه مورد وثوق است . تفاوت يقينيات و مظنونات با مقبولات در اين است كه يقينيات با مقبولات ، عام و خاص من وجه هستند . ماده افتراق يقينيات : يقينياتى كه از روى دليل و كسب علّت تامه حاصل مىشوند . ماده افتراق مقبولات : قسمتى از آنها گمان‌آور هستند . ماده اجتماع : تصديقات جزميه‌اى كه از روى تقليد حاصل شود . كه البتّه يقين به معناى اعّم با مقبولات جمع مىشود و به معناى اخص مباين است . و مظنونات با مقبولات هم عامين من وجه هستند . ماده افتراق مظنونات : تصديقات ظنى كه از غير راه تقليد حاصل شود . مادهء افتراق مقبولات : تصديقات يقينى كه از راه تقليد و غيره حاصل شود . مادّهء اجتماع : تصديقات ظنى كه از راه تقليد حاصل شود . تذكّر : قضيهء واحده نسبت به افراد مختلف ، حيثيات و عناوين مختلف پيدا مىكند يعنى مىتواند نسبت به شخصى از جمله يقينيات باشد و نسبت به فرد دوم از قبيل مقبولات ، و نسبت به شخص ثالث از مسلمات و نسبت به چهارمى از مشبهات باشد . ضمنا كاربرد مقبولات در صنعت خطابه است .